Ozempic: Νέα στοιχεία δείχνουν πιθανές αλλαγές στον εγκέφαλο και τη συμπεριφορά

Τα φάρμακα τύπου Ozempic παρουσιάστηκαν αρχικά ως μια σημαντική εξέλιξη στη θεραπεία του διαβήτη και της παχυσαρκίας. Ωστόσο, όσο οι επιστήμονες μελετούν βαθύτερα τον τρόπο δράσης τους, τόσο αυξάνονται οι ενδείξεις ότι οι επιδράσεις τους ίσως ξεπερνούν κατά πολύ τον μεταβολισμό και την απώλεια βάρους, φτάνοντας μέχρι και τη λειτουργία του εγκεφάλου.

Η αφορμή για τις νέες υποθέσεις προέκυψε όταν η Άλισον Σαπίρο, επίκουρη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Κολοράντο Άνσουτζ, συμμετείχε σε έρευνα που αφορούσε νεαρές γυναίκες και εφήβους με ορμονική διαταραχή των ωοθηκών, οι οποίες λάμβαναν φάρμακα GLP-1. Οι ερευνητές πραγματοποίησαν απεικονίσεις εγκεφάλου πριν και μετά τη θεραπεία, αναμένοντας κυρίως μεταβολικές αλλαγές.

Αντί όμως για αυτό, εντόπισαν κάτι που τους αιφνιδίασε. Μέσα σε λίγους μήνες καταγράφηκαν αξιοσημείωτες μεταβολές στις συνδέσεις περιοχών του εγκεφάλου που σχετίζονται με την προσοχή και την επεξεργασία σημαντικών ερεθισμάτων. «Δεν περιμέναμε να δούμε αυτό το αποτέλεσμα και πραγματικά δεν γνωρίζουμε ακόμη τι ακριβώς σημαίνει», δήλωσε η Σαπίρο.

Πώς λειτουργούν τα φάρμακα GLP-1

Τα φάρμακα GLP-1 μιμούνται φυσικές ορμόνες του οργανισμού που συμμετέχουν στη ρύθμιση της πείνας, του σακχάρου και της πέψης. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν τα Ozempic και Wegovy, τα οποία περιέχουν σεμαγλουτίδη, αλλά και τα Mounjaro και Zepbound, που βασίζονται στην τιρζεπατίδη.

Η τιρζεπατίδη θεωρείται ακόμη πιο σύνθετη, καθώς δρα όχι μόνο στους υποδοχείς GLP-1 αλλά και σε μια δεύτερη μεταβολική ορμόνη, γνωστή ως GIP. Ορισμένοι επιστήμονες θεωρούν ότι αυτή η διπλή δράση μπορεί να εξηγεί γιατί οι επιδράσεις στον εγκέφαλο φαίνεται να είναι πιο έντονες σε ορισμένους ασθενείς.

Οι ερευνητές εξετάζουν πλέον αν τα συγκεκριμένα φάρμακα μπορούν να επηρεάσουν κυκλώματα του εγκεφάλου που συνδέονται με την ανταμοιβή, την επιθυμία, τη συγκέντρωση, τη μνήμη, αλλά και τη συναισθηματική επεξεργασία.

Οι αναφορές για «brain fog» και συναισθηματική αποστασιοποίηση

Παράλληλα με την εντυπωσιακή απώλεια βάρους που καταγράφουν εκατομμύρια ασθενείς παγκοσμίως, έχουν αρχίσει να εμφανίζονται και αναφορές για ψυχικές ή γνωστικές μεταβολές, όπως αναφέρει η Washington Post. Σε ιατρεία και μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ορισμένοι χρήστες περιγράφουν μια αίσθηση «brain fog», δηλαδή νοητικής θολούρας, δυσκολίας συγκέντρωσης ή πνευματικής κόπωσης. Άλλοι αναφέρουν κάτι πιο δύσκολο να περιγραφεί: ένα είδος συναισθηματικού «μουδιάσματος».

Ασθενείς δηλώνουν ότι νιώθουν λιγότερη ευχαρίστηση, μικρότερο ενδιαφέρον για δραστηριότητες που παλαιότερα απολάμβαναν, μειωμένο κίνητρο, ακόμη και χαμηλότερη σεξουαλική επιθυμία. Οι επιστήμονες θεωρούν ότι αυτές οι αλλαγές ίσως συνδέονται με την επίδραση των GLP-1 στα κυκλώματα ντοπαμίνης του εγκεφάλου, δηλαδή στα συστήματα που ρυθμίζουν την αίσθηση ανταμοιβής και ευχαρίστησης.

Το ερώτημα που τίθεται πλέον είναι ιδιαίτερα σύνθετο: μέχρι ποιο σημείο τα φάρμακα περιορίζουν επιβλαβείς παρορμήσεις και από ποιο σημείο αρχίζουν να επηρεάζουν βαθύτερα στοιχεία της προσωπικότητας και της συμπεριφοράς.

Η σχέση εντέρου και εγκεφάλου

Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι οι υποδοχείς GLP-1 δεν βρίσκονται μόνο στο πεπτικό σύστημα αλλά και σε πολλές περιοχές του εγκεφάλου. Παράλληλα, οι φυσικές ορμόνες GLP-1 επικοινωνούν με τον εγκέφαλο μέσω του πνευμονογαστρικού νεύρου, του βασικού νευρικού «δρόμου» που συνδέει το έντερο με το εγκεφαλικό στέλεχος.

Αυτό έχει οδηγήσει τους ερευνητές στην υπόθεση ότι τα φάρμακα μπορεί να επηρεάζουν όχι μόνο την πείνα και τον κορεσμό, αλλά και τη διάθεση, το άγχος, την επιθυμία και τη γνωστική λειτουργία.

Μία από τις κυρίαρχες θεωρίες είναι ότι τα GLP-1 μειώνουν τη φλεγμονή στον εγκέφαλο. Η χρόνια φλεγμονή θεωρείται ότι μπορεί να συμβάλλει σε βλάβες νευρικών κυττάρων και σε γνωστική έκπτωση με την πάροδο του χρόνου. Άλλοι επιστήμονες πιστεύουν ότι τα φάρμακα μπορεί να ενισχύουν άμεσα την ανθεκτικότητα και τη λειτουργία των εγκεφαλικών κυττάρων.

Οι μελέτες για εθισμούς και ψυχικές διαταραχές

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά πεδία έρευνας αφορά τους εθισμούς. Ο ερευνητής Λορέντζο Λέτζιο από το Εθνικό Ινστιτούτο για την Κατάχρηση Ναρκωτικών των ΗΠΑ μελετά εδώ και χρόνια αν τα φάρμακα GLP-1 μπορούν να μειώσουν την επιθυμία για αλκοόλ, νικοτίνη, οπιοειδή, κοκαΐνη ή ακόμη και τον παθολογικό τζόγο.

Οι επιστήμονες γνωρίζουν ήδη ότι οι εθισμοί συνδέονται με υπερδραστηριότητα κυκλωμάτων ανταμοιβής στον εγκέφαλο. Η θεωρία είναι ότι τα GLP-1 ίσως «ηρεμούν» αυτά τα κυκλώματα, περιορίζοντας την ένταση της επιθυμίας και της παρόρμησης.

Η Eli Lilly and Company διεξάγει ήδη μεγάλη κλινική δοκιμή για να εξετάσει αν η τιρζεπατίδη μπορεί να χρησιμοποιηθεί στη θεραπεία της διαταραχής χρήσης αλκοόλ. Παράλληλα, αυξάνεται το ενδιαφέρον για πιθανή χρήση των GLP-1 σε παθήσεις όπως η κατάθλιψη, το άγχος, η σχιζοφρένεια αλλά και τα επίμονα νευρολογικά συμπτώματα μετά από λοίμωξη Covid-19.

Ο Ντάνιελ Ντράκερ, ένας από τους πρωτοπόρους ερευνητές των GLP-1 στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο, ανέφερε ότι πολλοί ασθενείς περιγράφουν βελτίωση της διάθεσης και υποχώρηση της νοητικής θολούρας. «Έχουμε πολλές ανεπίσημες αναφορές. Άνθρωποι που έλαβαν θεραπεία για το σάκχαρο και ξαφνικά ένιωθαν πολύ πιο χαρούμενοι ή είδαν τη νοητική θολούρα να υποχωρεί», σημείωσε.

Οι ελπίδες και τα ερωτήματα για το Αλτσχάιμερ

Μεγάλο ενδιαφέρον έχει στραφεί και στη νόσο Alzheimer’s disease. Παρότι πρόσφατη μεγάλη μελέτη της Novo Nordisk δεν έδειξε ότι τα GLP-1 επιβραδύνουν ουσιαστικά τη γνωστική έκπτωση σε ασθενείς με Αλτσχάιμερ, οι ερευνητές εντόπισαν μικρές αλλά σημαντικές αλλαγές σε βιοδείκτες που σχετίζονται με νευροφλεγμονή και νευροεκφύλιση.

Παλαιότερες απεικονιστικές μελέτες είχαν επίσης δείξει ότι τα φάρμακα ίσως επιβραδύνουν τη μείωση όγκου σε περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη μνήμη, το συναίσθημα και τον σχεδιασμό.

Οι ανησυχίες για παιδιά και εφήβους

Οι ειδικοί τονίζουν ότι το μεγαλύτερο ερωτηματικό αφορά τη χρήση αυτών των φαρμάκων σε παιδιά και εφήβους, καθώς ο εγκέφαλος βρίσκεται ακόμη σε στάδιο ανάπτυξης. Μέχρι στιγμής δεν είναι σαφές αν οι αλλαγές που παρατηρούνται στις απεικονίσεις εγκεφάλου είναι προσωρινές ή αν μπορούν να έχουν πιο μακροχρόνιες συνέπειες.

Η Άλισον Σαπίρο προειδοποιεί ότι οι επιστήμονες δεν μπορούν να θεωρήσουν δεδομένο πως οι έφηβοι θα αντιδράσουν με τον ίδιο τρόπο όπως οι ενήλικες. «Δεν μπορούμε να υποθέσουμε ότι οι έφηβοι θα ανταποκριθούν όπως οι ενήλικες», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Μία από τις συμμετέχουσες στις μελέτες, η Γκρέις Χάμιλτον, δήλωσε ότι έχασε περισσότερα από 45 κιλά με θεραπεία GLP-1 και παρατήρησε σημαντικές αλλαγές όχι μόνο στο σώμα αλλά και στη διάθεσή της. Όπως είπε, ενώ για χρόνια λάμβανε αντικαταθλιπτικά, πλέον δεν τα χρειάζεται, ενώ έχασε και την επιθυμία για κατανάλωση αλκοόλ. «Δύσκολα μπορώ να πιστέψω ότι είναι απλή σύμπτωση», σχολίασε.

ieidiseis.gr