Οι άγνωστοι νεκροί της Χούντας από τα Χανιά – Οι ιστορίες τους ζωντανεύουν σε μια συγκλονιστική έρευνα στο Πνευματικό κέντρο

Άγνωστες πτυχές από την ζωή Χανιωτών που βρίσκονται ανάμεσα στις 247 περιπτώσεις νεκρών, για τον θάνατό των οποίων ευθυνόταν ή κατηγορήθηκε το καθεστώς της Χούντας την περίοδο 1967-1974, περιλαμβάνει ο τόμος «Θάνατοι στη Χούντα» του συγγραφέα και ερευνητή Δημήτρη Βεριώνη (εκδόσεις Τόπος) που παρουσιάζονται σήμερα στις 19:30 στο Πνευματικό κέντρο Χανίων.

Η ιστορική έρευνα διήρκησε πανω από 10 χρόνια ενώ μετά την δημοσιεύεση του τόμου, αποκαλύφθηκαν ακόμη 15 περιπτώσεις θανάτων κατά την διάρκεια της συγκεκριμένης περιόδου, όπως ανέφερε στο ZARPA RADIO 89,6 ο ερευνητής Δημήτρης Βεριώνης, επισημαίνοντας  ότι η έρευνα παραμένει σε εξέλιξη καθώς μέχρι σήμερα, στο φως έρχονται νέα στοιχεία.

Πάνω από 250 συνεντεύξεις οικείων προσώπων, 290 φωτογραφίες, άγνωστα ή δημοσιευμένα αρχεία και μαρτυρίες σε 800 σελίδες, αποτυπώνουν για πρώτη φορά τις ιστορίες των θυμάτων της χούντας, συνολικά και εξατομικευμένα.

Χανιώτες και Χανιώτισσες όπως οι: Κρητικάκη, Αλιφιέρης, Φουντουλάκης, Μεσαρχάκης, Μαυρογένης, Μπονάτος, Βαβαγιάκης, Τακουμάκης κι άλλοι Κρητικοί π.χ Λαγουδάκης, Σεληνιωτάκης, Νικηφόρος, Κόκκινος, Σιγανός, Ρουκουνάκης, Σκλαβάκης, Τελάκης βρίσκονται μέσα στο βιβλίο. Πρόκειται για ανθρώπους που είχαν αντιδικτατορική δράση, βρέθηκαν νεκροί μετά την εξέγερση του Πολυτεχνείου και ο θάνατος τους αποδόθηκε σε αυτοκτονία, καρδιακή προσβολή, «ατυχήματα», «ασθένειες», «εξαφανίσεις». Αργότερα αποδείχθηκε ότι επρόκειτο για δολοφονίες.

Πώς γεννήθηκε η ιδέα για την έρευνα και το βιβλίο

Η αφετηρία της έρευνας που οδήγησε σε έναν τόμο περίπου 800 σελίδων και στην καταγραφή 247 περιπτώσεων θανάτων την περίοδο της δικτατορίας δεν ήταν αποτέλεσμα ενός αρχικού σχεδιασμού, αλλά μιας σχεδόν τυχαίας στιγμής. Ο ίδιος θυμάται ότι το 2013 βρέθηκε στον χώρο του Συνδέσμου Εξορισθέντων και Φυλακισθέντων Αντιστασιακών στην Αθήνα, εκεί όπου στεγαζόταν παλαιότερα η ΕΑΤ-ΕΣΑ. Στον χώρο υπήρχαν αναρτημένες πολλές φωτογραφίες ανθρώπων που είχαν χάσει τη ζωή τους κατά τη διάρκεια της περιόδου. Κάποια πρόσωπα ήταν γνωστά ωστόσο, υπήρχαν και αρκετές φωτογραφίες ανθρώπων με ένα όνομα και μια ημερομηνία θανάτου, χωρίς καμία άλλη πληροφορία.

«Η απορία μου ήταν ποιοι είναι αυτοί οι άνθρωποι και γιατί δεν τους ξέρω, παρότι με ενδιέφερε η περίοδος», αναφέρει ο συγγραφέας. «Τράβηξα φωτογραφίες, γύρισα σπίτι και προσπάθησα να βρω πληροφορίες στο διαδίκτυο. Με μεγάλη μου έκπληξη διαπίστωσα ότι δεν υπήρχε σχεδόν τίποτα για πολλούς από αυτούς».

Αυτή η περιέργεια αποτέλεσε την αφετηρία μιας μακράς ερευνητικής διαδρομής. «Έβλεπα νέους ανθρώπους, 20 ή 25 ετών, με μια ημερομηνία θανάτου και καμία εξήγηση. Προσπάθησα να βρω τι είχε συμβεί και επειδή δεν υπήρχαν στοιχεία, άρχισα να ερευνώ. Και το ένα έφερνε το άλλο».

Υπάρχει σήμερα λήθη γύρω από τη δικτατορία;

Το ερώτημα της συλλογικής μνήμης είναι κεντρικό στο έργο του συγγραφέα, ο οποίος θεωρεί ότι η ελληνική κοινωνία έχει σε μεγάλο βαθμό ξεχάσει τις σκοτεινές πλευρές της περιόδου. «Υπάρχει πολύ μεγάλη λήθη. Σε έναν βαθμό είναι εξηγήσιμο, γιατί περνούν τα χρόνια και η επικαιρότητα καλύπτει την προηγούμενη», σημειώνει. Ωστόσο, όπως υπογραμμίζει, η ιστορία έχει την τάση να επανέρχεται. «Η ιστορία έχει πάντα ένα κρυφό χαρτί: επαναλαμβάνεται. Ίσως όχι με τα ίδια ακριβώς χαρακτηριστικά, αλλά με τις ίδιες αφετηρίες και τα ίδια αποτελέσματα».

Σύμφωνα με τον ίδιο, η κατανόηση του τι σημαίνει ένα αυταρχικό καθεστώς είναι κρίσιμη για τη συλλογική μνήμη.«Έχουμε ξεχάσει σε μεγάλο βαθμό τι σήμαινε το καθεστώς. Τι σημαίνει να έρχεται κάποιος και να σου λέει ότι θα αποφασίζει εκείνος για σένα, χωρίς εσύ να μπορείς να επιλέξεις αν είναι ικανός να το κάνει. Και αυτά τα καθεστώτα στέκονται μόνο με την τρομοκράτηση και τη βία».

Οι δυσκολίες της έρευνας 

Η έρευνα διήρκεσε δέκα χρόνια και βασίστηκε σε περισσότερες από 250 συνεντεύξεις με συγγενείς των θυμάτων, καθώς και σε σκόρπιες γραπτές πηγές. «Υπάρχουν ελάχιστες γραπτές πηγές και συνήθως είναι διάσπαρτες», εξηγεί ο Δημήτρης Βεριώνης. «Μπορεί να βρει κανείς μια απλή αναφορά σε ένα βιβλίο, στον παράνομο Τύπο ή σε απομνημονεύματα».

Ιδιαίτερη μνεία κάνει και στην έρευνα του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών για τους νεκρούς του Πολυτεχνείου, η οποία, όπως λέει, έδωσε πολλές τεκμηριωμένες απαντήσεις. Ωστόσο, πέρα από αυτές τις γνωστές περιπτώσεις, υπάρχει ακόμη ένα μεγάλο κομμάτι άγνωστης ιστορίας. «Υπάρχει μια πολύ μεγάλη ακόμη άγνωστη ιστορία, η οποία ούτε έχει διερευνηθεί ούτε έχει ειπωθεί».

Η φιλοσοφία του βιβλίου ήταν να φωτιστούν οι ζωές των ανθρώπων μέσα από μικρές, προσωπικές ιστορίες.«Δεν ήθελα να κάνω μια γενική θεώρηση της ιστορίας, αλλά να μιλήσω για τους ίδιους τους ανθρώπους. Να δούμε ποιος ήταν, τι συνέβη, τι λέει η επίσημη εκδοχή, τι καταγγέλλουν οι συγγενείς του, τι έγινε στην κηδεία του» .«Κοιτάμε τη μικρή ψηφίδα που δημιουργεί τη μεγάλη εικόνα, και όχι τη μεγάλη εικόνα για να διακρίνουμε τις μικρές ψηφίδες».

Οι περιπτώσεις από την Κρήτη 

Ανάμεσα στις δεκάδες περιπτώσεις που καταγράφονται στο βιβλίο, υπάρχουν και αρκετές από την Κρήτη και ειδικότερα από τα Χανιά. Ο συγγραφέας αναφέρει ονόματα όπως οι Αλιφιέρης, Φουντουλάκης, Μαυρογέννης, Μπονάτος, Βαβαγάκης, Τακουμάκης, Λαγουδάκης, Σεληνιωτάκης κ.α

Μία από τις περιπτώσεις που τον συγκλόνισαν ήταν εκείνη του Φουντουλάκη από την περιοχή των Βουκολιών (Κεφάλα) του δήμου Πλατανιά. «Επισήμως είχε ανακοινωθεί ότι πέθανε από καρδιακή ανακοπή», αναφέρει. «Ωστόσο, μετά από εκταφή αποδείχθηκε ότι ο θάνατός του οφειλόταν σε πυροβολισμό».

Παρά την αποκάλυψη αυτή, όπως σημειώνει ο συγγραφέας, δεν υπήρξε ουσιαστική συνέχεια στην αναζήτηση ευθυνών. «Όπως συνέβη σε πολλές περιπτώσεις, στην πραγματικότητα δεν έγινε τίποτα».

Η συναισθηματική φόρτιση των συναντήσεων με συγγενείς

Η επικοινωνία με τις οικογένειες των θυμάτων ήταν ένα από τα πιο δύσκολα κομμάτια της έρευνας.«Ήταν πολύ δύσκολο ακόμη και να σηκώσεις το τηλέφωνο για να κάνεις την πρώτη κλήση», παραδέχεται. «Ξέρεις ότι θα ξυπνήσεις μνήμες που μπορεί να είναι από δυσάρεστες έως ανυπόφορες».

Το γεγονός ότι οι συγγενείς δεν γνώριζαν τον συνομιλητή έκανε την προσέγγιση ακόμη πιο δύσκολη, μας λέει.«Μέσα από ένα τηλεφώνημα δεν μπορεί κάποιος να ξέρει ποιος είσαι και ποιοι είναι οι σκοποί σου». Παρά τις δυσκολίες, η ανταπόκριση των περισσότερων οικογενειών ήταν συγκινητική. «Αποδείχθηκε τελικά ότι πολλοί άνθρωποι ήθελαν να μιλήσουν. Ήθελαν να μοιραστούν αυτά που είχαν μέσα τους για δεκαετίες».

Νέες μαρτυρίες και άγνωστες ιστορίες για τα θύματα της Χούντας

Τι συμβαίνει στις παρουσιάσεις του βιβλίου; Έρχονται άνθρωποι να μοιραστούν άγνωστες ιστορίες; ρωτάμε τον συγγραφέα. Όπως επεσήμανε, οι παρουσιάσεις του βιβλίου σε όλη την Ελλάδα δεν λειτουργούν μόνο ως εκδηλώσεις γνωριμίας με το έργο, αλλά συχνά μετατρέπονται και σε συνέχεια της ίδιας της έρευνας. Μέχρι σήμερα έχουν πραγματοποιηθεί περίπου 25 παρουσιάσεις και, όπως εξηγεί ο συγγραφέας, σε αρκετές από αυτές εμφανίζονται άνθρωποι που θέλουν να μοιραστούν προσωπικές ιστορίες ή στοιχεία για ανθρώπους που έχασαν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια της δικτατορίας. «Αυτό είναι και πολύ συγκινητικό αλλά και πάρα πολύ ενδιαφέρον ερευνητικά», σημειώνει. «Η έρευνά μου συνεχίζεται. Δεν σταματά στα δέκα χρόνια, πλέον διανύει το 13ο έτος».

Σύμφωνα με τον ίδιο, τα δύο χρόνια που κυκλοφορεί το βιβλίο έχουν ήδη φέρει στο φως νέες περιπτώσεις που μέχρι σήμερα ήταν εντελώς άγνωστες. «Μέσα σε αυτά τα δύο χρόνια έχουν προκύψει περίπου 15 περιπτώσεις για τις οποίες δεν γνώριζα απολύτως τίποτα».

Οι νέες μαρτυρίες δεν αφορούν μόνο άγνωστες ιστορίες, αλλά συχνά συμπληρώνουν και τα ήδη καταγεγραμμένα περιστατικά με περισσότερες λεπτομέρειες. «Δεν είναι μόνο οι καινούριες ιστορίες που προκύπτουν, αλλά και περισσότερες ή πιο ευδιάκριτες λεπτομέρειες για τις ιστορίες που ήδη υπήρχαν στο βιβλίο». Γι’ αυτό και δεν αποκλείεται στο μέλλον να υπάρξει μια νέα, εμπλουτισμένη έκδοση.«Έχουν μαζευτεί πάρα πολλές επιπλέον πληροφορίες. Το βιβλίο είναι ήδη 800 σελίδες και δεν ξέρω πόσες θα γίνει στην επόμενη έκδοση».

Γιατί τόσες ιστορίες έμειναν εκτός της δημόσιας ιστορίας για δεκαετίες;

Ένα βασικό ερώτημα που προκύπτει από την έρευνα είναι γιατί τόσες περιπτώσεις θανάτων και βίας κατά τη διάρκεια της Χούντας δεν έγιναν γνωστές για πολλά χρόνια. Ο Δημήτρης Βεριώνης εξηγεί ότι, αρχικά, η ίδια η φύση του καθεστώτος δεν επέτρεπε να αποκαλυφθούν τέτοιες υποθέσεις. «Σε ένα απολυταρχικό και βίαιο καθεστώς όπως η Χούντα, αυτά τα πράγματα δεν μπορούσαν να γίνουν γνωστά». Παράλληλα, όπως σημειώνει, υπήρξαν και περιπτώσεις συγκάλυψης.«Δεν είναι μόνο ο φυσικός δολοφόνος που έχει ευθύνη. Υπάρχει και εκείνος που συγκαλύπτει το έγκλημα».

Μετά την πτώση της δικτατορίας, σύμφωνα με τον ίδιο, υπήρξε μια περίοδος εύθραυστης ισορροπίας στη Μεταπολίτευση, η οποία δεν ευνόησε την πλήρη διερεύνηση όλων των υποθέσεων.«Υπήρξε μια απροθυμία να βγουν όλα αυτά προς τα έξω», επισημαίνει. «Η πολιτική συγκυρία της Μεταπολίτευσης ήταν λεπτή και υπήρχε ο φόβος ότι αν ανοίξουν πολύ αυτά τα ζητήματα, θα δημιουργηθούν νέες εντάσεις». Επιπλέον, πολλοί άνθρωποι που είχαν υπηρετήσει το καθεστώς παρέμειναν σε θέσεις εξουσίας.«Οι περισσότεροι χουντικοί δεν διώχθηκαν ούτε από τον στρατό, ούτε από την αστυνομία, ούτε από τη δικαιοσύνη». Ακόμη και τις επόμενες δεκαετίες, η δημόσια συζήτηση παρέμεινε σε σχετικά περιορισμένο επίπεδο. «Στη δεκαετία του ’80 υπήρξαν αναγνωρίσεις και καθιερώθηκαν οι εκδηλώσεις μνήμης για το Πολυτεχνείο, αλλά γενικότερα μείναμε στα ρηχά».

Το βιβλίο απευθύνεται ιδιαίτερα και στους νεότερους ανθρώπους που δεν έζησαν τη δικτατορία, με στόχο να αναδείξει τη σημασία της ιστορικής μνήμης. «Είναι πολύ σημαντικό ένας νέος άνθρωπος να ασχοληθεί με αυτό το θέμα», τονίζει ο συγγραφέας. «Η ιστορία δεν είναι κάτι χαμένο στο παρελθόν. Μας αφορά στο σήμερα και κυρίως στο αύριο».

Πάνω απ’ όλα, όμως, θέλει να αναδειχθεί η ανθρώπινη διάσταση των ιστοριών. «Οι περισσότεροι από αυτούς τους ανθρώπους πέθαναν πάνω στο άνθος της ηλικίας τους». Πολλοί από αυτούς δεν ήταν καν πολιτικά ενεργοί, αλλά βρέθηκαν σε λάθος στιγμή και σε λάθος τόπο. «Οι περισσότεροι δεν είχαν καν την ευκαιρία να ζήσουν τη ζωή τους. Δεν έφτασαν στην ηλικία μας, δεν είχαν την ευκαιρία να πετύχουν ή να αποτύχουν, να δικαιώσουν τα όνειρά τους ή να τα προδώσουν».

Όπως λέει, αυτό είναι ίσως το πιο ισχυρό μήνυμα που μπορεί να μεταφέρει το βιβλίο. «Δεν είχαν καμία από τις επιλογές που έχει ένας άνθρωπος που ζει. Δεν μπορούσαν να προχωρήσουν παρακάτω, γιατί κάποιοι αποφάσισαν ότι δεν θα γίνει αυτό».

Η παρουσίαση του βιβλίου

Ο πολιτιστικός σύλλογος «ΟΙ ΦΙΛΟΙ ΤΩΝ ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΤΕΧΝΩΝ» σε συνεργασία με το Comixadiko (Ξέπαπα 15, Χανιά) και τις εκδόσεις ΤΟΠΟΣ διοργανώνουν την παρουσίαση του βιβλίου του Δημήτρη Βεριώνη «Θάνατοι στη Χούντα» που θα γίνει την Τετάρτη 22 Απριλίου 2026 στην αίθουσα εκδηλώσεων “Πολυχρόνης Πολυχρονίδης” του Πνευματικού Κέντρου Χανίων (Ανδρέα Παπανδρέου 74, Χανιά) στις 7.30 μ.μ.

Θα μιλήσουν οι:Δημήτρης Δαμασκηνός, εκπαιδευτικός Δ.Ε., ιστορικός – συγγραφέας

Πέτρος Κουλουφάκος, Πρόεδρος της Βιβλιοθήκης: «Η Εθνική Αντίσταση» και ο συγγραφέας Δημήτρης Βεριώνης.

Την εκδήλωση θα συντονίσει ο εκπαιδευτικός Δ.Ε. και ιστορικός Σπύρος Ανδρουλάκης.

Ελένη Φουντουλάκη – zarpanews.gr