Νέα θεωρία: Γιατί νιώθουμε déjà vu – Τι λένε οι νευροεπιστήμονες
Έχεις νιώσει ποτέ ότι ζεις μια στιγμή που την έχεις ξαναζήσει; Το γνωστό αίσθημα του déjà vu – από τα γαλλικά – είναι μια εμπειρία που έχουν βιώσει οι περισσότεροι άνθρωποι τουλάχιστον μία φορά στη ζωή τους. Παρότι για χρόνια συνδέθηκε με μεταφυσικές εξηγήσεις, η σύγχρονη επιστήμη φαίνεται να δίνει πιο “γήινες” απαντήσεις.
Σύμφωνα με νευροεπιστήμονες, το déjà vu δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένα «λάθος» του εγκεφάλου στη διαδικασία της μνήμης. Μία από τις πιο ισχυρές θεωρίες υποστηρίζει ότι πρόκειται για ένα φαινόμενο «οικειότητας χωρίς ανάκληση» (familiarity without recall). Δηλαδή, ο εγκέφαλος αναγνωρίζει κάτι ως γνωστό, χωρίς όμως να μπορεί να εντοπίσει από πού το θυμάται.
Η θεωρία αυτή έχει μελετηθεί εκτενώς από την ψυχολόγο Anne Cleary του Colorado State University, η οποία έχει δείξει μέσα από πειράματα ότι το déjà vu μπορεί να προκύπτει όταν μια νέα εμπειρία μοιάζει, έστω και ασυνείδητα, με μια παλαιότερη.
Την ίδια στιγμή, έρευνες από το Mayo Clinic δείχνουν ότι το φαινόμενο συνδέεται με τη δραστηριότητα στον κροταφικό λοβό του εγκεφάλου — την περιοχή που σχετίζεται με τη μνήμη. Μάλιστα, σε ορισμένες περιπτώσεις, άτομα με επιληψία αναφέρουν έντονα επεισόδια déjà vu λίγο πριν από κρίσεις, κάτι που ενισχύει τη θεωρία ότι πρόκειται για νευρολογικό «σήμα».
Μια ακόμη ενδιαφέρουσα προσέγγιση έρχεται από το University of St Andrews, όπου ερευνητές υποστηρίζουν ότι το déjà vu λειτουργεί ως ένας μηχανισμός «ελέγχου» της μνήμης. Με απλά λόγια, ο εγκέφαλος εντοπίζει μια ασυμφωνία και «χτυπάει καμπανάκι», δημιουργώντας αυτή την παράξενη αίσθηση οικειότητας.
Παρότι καμία θεωρία δεν δίνει απόλυτη απάντηση, οι επιστήμονες συμφωνούν ότι το déjà vu είναι ένα φυσιολογικό και, στις περισσότερες περιπτώσεις, αθώο φαινόμενο. Αντί για κάποιο μυστήριο του σύμπαντος, φαίνεται πως πρόκειται για μια μικρή «δυσλειτουργία» — ή ίσως έναν εξελιγμένο μηχανισμό — του ίδιου μας του εγκεφάλου.
Και την επόμενη φορά που θα νιώσεις ότι «το έχεις ξαναζήσει», ίσως η εξήγηση να είναι πιο απλή απ’ όσο νομίζεις: ο εγκέφαλός σου απλώς… κάνει έναν γρήγορο έλεγχο στα αρχεία του.
