Γιατί νυστάζουμε μετά το φαγητό;
Αλλά γιατί νυστάζουμε μόλις γευματίσουμε; Τι σχέση κρύβεται πίσω από το γεμάτο στομάχι και τον εγκέφαλο που …κατεβάζει ρολά;
Μόλις φάμε, νυστάζουμε! Αλλά όχι μόνον εμείς… Το ίδιο συμβαίνει με τα κατοικίδιά μας, τα σκυλιά και τα γατάκια που ταΐζουμε.
Το ίδιο συμβαίνει με μεγάλους θηρευτές στην άγρια φύση, όπως είναι τα λιοντάρια, που μετά από κάθε γεύμα ξαπλώνουν να κοιμηθούν στη σκιά…
Αλλά γιατί νυστάζουμε μόλις γευματίσουμε; Τι σχέση κρύβεται πίσω από το γεμάτο στομάχι και τον εγκέφαλο που …κατεβάζει ρολά;
Όπως λένε οι ειδικοί, η λεγόμενη «μεταγευματική υπνηλία» παρατηρείται όχι μόνο στους ανθρώπους, αλλά και σε έντομα, ερπετά, και γενικά κάθε έμβιο ον. Σύμφωνα με το Δρ William Ja, το γεγονός ότι αυτό το φαινόμενο εμφανίζεται σε τόσα διαφορετικά είδη υποδηλώνει ότι εξυπηρετεί κάποια σημαντική βιολογική λειτουργία. Μία από τις βασικές θεωρίες είναι ότι ο οργανισμός διαθέτει «σήματα εγρήγορσης» όταν πεινάμε, τα οποία μάς κρατούν ξύπνιους και δραστήριους ώστε να αναζητήσουμε τροφή.
Όταν όμως φάμε, αυτά τα σήματα μειώνονται απότομα και αντικαθίστανται από αίσθημα χαλάρωσης και κόπωσης.
Μία άλλη εξήγηση αφορά την κυκλοφορία του αίματος. Μετά το φαγητό, αυξάνεται σημαντικά η ροή αίματος προς το πεπτικό σύστημα, ιδιαίτερα στο λεπτό έντερο. Ο Δρ Tomonori Kishino εξηγεί ότι αυτή η μετατόπιση μπορεί να συνοδεύεται από σχετική μείωση της αιμάτωσης του εγκεφάλου, γεγονός που ενδέχεται να προκαλεί υπνηλία.
Αν και παλαιότερες μελέτες δεν εντόπισαν σημαντικές αλλαγές στη ροή αίματος προς τον εγκέφαλο μετά το φαγητό, πιο πρόσφατα δεδομένα δείχνουν ότι το φαινόμενο μπορεί να εξαρτάται από συγκεκριμένες συνήθειες. Για παράδειγμα, άτομα που παραλείπουν το πρωινό φαίνεται να εμφανίζουν μεγαλύτερη πτώση σε δείκτες εγκεφαλικής αιμάτωσης μετά το μεσημεριανό γεύμα, κάτι που μπορεί να επιβαρύνει τον οργανισμό και να αυξήσει την υπνηλία.
Πάντως, παρότι οι επιστήμονες δεν έχουν καταλήξει σε μία μοναδική εξήγηση, έχουν εντοπίσει ορισμένους παράγοντες που επηρεάζουν το φαινόμενο. Ένας βασικός παράγοντας είναι το μέγεθος του γεύματος. Μελέτες δείχνουν ότι όσο μεγαλύτερο είναι το γεύμα, τόσο πιο έντονη είναι η υπνηλία που ακολουθεί. Επιπλέον, γεύματα πλούσια σε πρωτεΐνες ή αλάτι φαίνεται να ενισχύουν την υπνηλία.
Μια ενδιαφέρουσα υπόθεση είναι ότι ο ύπνος βοηθά την πέψη. Σε πειράματα, παρατηρήθηκε ότι η ξεκούραση μετά το φαγητό μπορεί να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο απορροφώνται τα θρεπτικά συστατικά, όπως οι πρωτεΐνες.
Η ποιότητα της διατροφής φαίνεται επίσης να παίζει σημαντικό ρόλο. Μελέτη σε οδηγούς φορτηγών έδειξε ότι όσοι ακολουθούσαν διατροφή πλούσια σε λαχανικά και υγιεινά λιπαρά (όπως ελαιόλαδο και γαλακτοκομικά) ένιωθαν λιγότερη υπνηλία σε σχέση με εκείνους που κατανάλωναν «δυτικού τύπου» διατροφή με πολλά επεξεργασμένα τρόφιμα, fast food και αναψυκτικά. Η ερευνήτρια Δρ Claudia Moreno σημειώνει ότι μια πιο υγιεινή διατροφή συνδέεται με καλύτερα επίπεδα εγρήγορσης κατά τη διάρκεια της ημέρας. Παράλληλα, υπάρχουν ενδείξεις ότι γεύματα πλούσια σε λιπαρά και υδατάνθρακες μπορεί να προκαλούν υπνηλία επηρεάζοντας τον κιρκάδιο ρυθμό, δηλαδή το εσωτερικό «ρολόι» μας. Άλλες μελέτες έχουν δείξει ότι τέτοια γεύματα μπορεί να αυξάνουν και δείκτες φλεγμονής, ιδιαίτερα σε άτομα με παχυσαρκία.
Ωστόσο, τα επιστημονικά δεδομένα δεν είναι πάντα συνεπή. Ορισμένες μελέτες επιβεβαιώνουν τη σύνδεση μεταξύ συγκεκριμένων τροφών και υπνηλίας, ενώ άλλες όχι.
Όπως και να έχει, για την αποφυγή της μεταγευματικής υπνηλίας, οι ειδικοί προτείνουν κυρίως μικρότερα και πιο ισορροπημένα γεύματα. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό το μεσημέρι, καθώς εκείνη την ώρα της ημέρας ο οργανισμός έχει φυσική τάση για υπνηλία λόγω του κιρκάδιου ρυθμού. Ένα βαρύ γεύμα μπορεί να ενισχύσει αυτό το αίσθημα.
Επιπλέον, η επιλογή υγιεινών τροφών, με έμφαση στα λαχανικά και τα καλά λιπαρά, φαίνεται να βοηθά στη μείωση της κόπωσης μετά το φαγητό.
