“Αφήνουμε τα παιδιά μόνα τους στην Ομόνοια του διαδικτύου” : Η προειδοποίηση Χανιώτισσας ψυχολόγου μετά την αυτοκτονία των δύο κοριτσιών

«Τα παιδιά σήμερα είναι εκτεθειμένα σε έναν κόσμο που οι περισσότεροι γονείς ούτε γνωρίζουν ούτε καταλαβαίνουν πραγματικά», επισήμανε στο ZARPA RADIO 89,6 η ψυχολόγος του Συμβουλευτικού Σταθμού του Δήμου Χανίων, Κατερίνα Μαλανδράκη, μια φράση που έρχεται να φωτίσει τη σκοτεινή πλευρά της εφηβείας μετά την τραγωδία με τις δύο 17χρονες στην Αθήνα, δείτε ΕΔΩ.

«Τα πρότυπα πολλές φορές είναι λανθασμένα. Ο χρόνος μπροστά στην οθόνη είναι πάρα πολύς. Η εικόνα αλλάζει τόσο γρήγορα που στο τέλος τα παιδιά δεν ξέρουν τι έχουν δει, δεν θυμούνται, δεν μπορούν να σκεφτούν τι τους άφησε όλο αυτό», εξηγεί η ίδια. Και κάπου εκεί ξεκινά το μεγάλο χάσμα.

Παιδιά κλεισμένα στα δωμάτιά τους, με ένα κινητό στο χέρι, εκτεθειμένα σε έναν ατελείωτο ψηφιακό κόσμο που τα βομβαρδίζει με εικόνες, πρότυπα, μουσική, βία, επιρροές και “ήρωες” χωρίς κανένα φίλτρο.

Οι γονείς που ζητούν βοήθεια από τον Συμβουλευτικό σταθμό του Δήμου Χανίων, «είναι γενικά προβληματισμένοι με την καθημερινότητα, κυρίως με το κινητό, τη χρήση του και τον χρόνο που τα παιδιά περνούν σε αυτό. Καταλαβαίνουμε ότι έχουν χάσει τον έλεγχο και προσπαθούν να βρουν τρόπους να επανασυνδεθούν με τα παιδιά τους. Δυστυχώς, όμως, η μειοψηφία είναι αυτή που ζητά βοήθεια. Η πλειοψηφία είναι έξω, στον αγώνα της επιβίωσης. Οι γονείς δουλεύουν όλη μέρα και τα παιδιά μένουν μόνα τους.

Πολλές φορές ανοίγουμε μαζί με τους εφήβους τα κινητά τους, μέσα σε ένα θεραπευτικό πλαίσιο σχέσης, και βλέπουμε ότι οι ροές είναι πραγματικά ανεξέλεγκτες. Και το ερώτημα είναι: τι βλέπουν τελικά αυτά τα παιδιά; Ποια είναι τα ερεθίσματα που δέχονται;

Ρωτάω πολλές φορές τα παιδιά: “Τι σου έμαθε αυτό που είδες;” Πρέπει να μάθουν να σκέφτονται, να φιλτράρουν αυτά που βλέπουν και ακούνε. Τι ακούω; Τι σιγοτραγουδάω; Τι μηνύματα μου δίνουν όλα αυτά;».

Τα παιδιά ζουν μέσα από τα κινητά τους, μέσα από το διαδίκτυο, και αυτό είναι ανεξέλεγκτο. Πίσω από τέτοιες ακραίες πράξεις —που ευτυχώς δεν βλέπουμε πολύ συχνά— υπάρχει ένα δύσκολο υπόβαθρο» επισημαίνει.

Η μοναξιά των εφήβων και η επιρροή του διαδικτύου

Η πιο σοκαριστική, όμως, εικόνα που περιγράφει η κα Μαλανδράκη είναι άλλη: «Είναι σαν να έχουμε αφήσει τα παιδιά μόνα τους στην Ομόνοια. Σαν να αφήνεις ένα μικρό παιδί μόνο του στην Ομόνοια. Το ίδιο πράγμα — και πολλές φορές χειρότερο.»

Γιατί, όπως εξηγεί η Χανιώτισσα ψυχολόγος, το διαδίκτυο δεν είναι ένας αθώος χώρος ψυχαγωγίας. Είναι ένας άγνωστος κόσμος όπου ένα παιδί μπορεί μέσα σε λίγα λεπτά να βρεθεί από ένα “αθώο” βίντεο σε εντελώς ακατάλληλο περιεχόμενο. Και το πιο επικίνδυνο; Οι περισσότεροι γονείς υποτιμούν τους κινδύνους.

«Οι σημερινοί γονείς – και λίγο η προηγούμενη γενιά-  δεν γνωρίζουν πραγματικά το διαδίκτυο. Νομίζουν ότι επειδή το παιδί βρίσκεται μέσα στο σπίτι και στο δωμάτιό του, είναι ασφαλές. Όμως είναι εκτεθειμένο σε σοβαρότατους κινδύνους, που πολλές φορές ούτε περνούν από το μυαλό μας», τονίζει η κα Μαλανδράκη.

Τα όρια δεν μπαίνουν ξαφνικά στην εφηβεία

Την ίδια ώρα, πολλοί γονείς προσπαθούν να επιβάλουν όρια, αργά και σπασμωδικά. Με φωνές, απαγορεύσεις ή παίρνοντας το κινητό “τιμωρητικά”. «Αυτό είναι το αποτέλεσμα, όχι η λύση», σημειώνει χαρακτηριστικά.

Όπως εξηγεί, τα όρια δεν μπαίνουν ξαφνικά στην εφηβεία. Χτίζονται από πολύ νωρίς, μέσα από τη σχέση. «Η σχέση με το παιδί είναι ένας ζωντανός οργανισμός. Δεν μπορούμε να φτάσουμε στην εφηβεία και τότε να αρχίσουμε να βάζουμε όρια, αν δεν έχουμε χτίσει νωρίτερα επικοινωνία, παρουσία και σύνδεση.»

Και αυτό, όπως επισημαίνει, είναι ίσως το πιο σκληρό σημείο της εποχής μας: οι γονείς λείπουν. Όχι επειδή δεν αγαπούν τα παιδιά τους, αλλά επειδή παλεύουν καθημερινά για να επιβιώσουν. Δουλειές, εξάντληση, οικονομική πίεση, άγχος.

Και στο τέλος της ημέρας, το παιδί μένει μόνο του. Με ένα κινητό στο χέρι. Με το TikTok να του μαθαίνει τι αξίζει, πώς πρέπει να μοιάζει, τι να πιστεύει και πώς να νιώθει.

Τα παιδιά χρειάζονται γονείς παρόντες

«Τα παιδιά χρειάζονται γονείς παρόντες. Χρειάζονται ερεθίσματα, επικοινωνία, όνειρα, ελπίδα και κριτική σκέψη για να μπορέσουν να διαφοροποιηθούν από τα λανθασμένα πρότυπα που βλέπουν γύρω τους», υπογραμμίζει η ψυχολόγος.

Ποια είναι τα πρώτα «καμπανάκια» που πρέπει να προσέξουν οι γονείς;

« Ένα παιδί που απομονώνεται, κλείνεται στον εαυτό του, δεν έχει όραμα, ελπίδες ή στόχους, δεν δείχνει ενδιαφέρον για το σχολείο και γενικά δεν λειτουργεί δημιουργικά.

Τα τελευταία χρόνια παρατηρούμε έντονα το φαινόμενο της σχολικής διαρροής. Τα παιδιά δεν έχουν κίνητρο και αποσυνδέονται. Η εύκολη λύση είναι η απομόνωση και η έκθεση στο κινητό και στο διαδίκτυο.

 «Το παιδί μου δεν μου μιλάει». Πώς μπορεί ένας γονιός να ξαναχτίσει την επικοινωνία με έναν έφηβο που έχει απομακρυνθεί; 

«Αυτό που πρέπει να κάνει είναι: να χτίσει επικοινωνία μαζί του. Να δημιουργεί καθημερινές ρουτίνες που να ανοίγουν και να προάγουν την επικοινωνία. Να ρωτά, να διερευνά, αλλά και ο ίδιος να αποτελεί παράδειγμα για το παιδί του — στον τρόπο που χειρίζεται τις σχέσεις του, που επικοινωνεί και που διαχειρίζεται τον χρόνο του.

Αν το παιδί αργεί να ξυπνήσει το πρωί κουρασμένο επειδή ήταν όλη νύχτα στο κινητό, αυτό δεν είναι κάτι ασήμαντο. Είναι ένα φαινόμενο πολύ έντονο τα τελευταία χρόνια.

«Γονείς-ελικόπτερο»

«Πολλές φορές, ρίχνουμε όλο το βάρος στους γονείς. Όμως και οι ίδιοι πρέπει να δουν πώς προβάλλουν τον εαυτό τους, πώς στέκονται στον ρόλο τους και ποια ερεθίσματα δίνουν στα παιδιά.

Ένα ακόμη μεγάλο ζήτημα είναι ότι τα παιδιά δεν αναπτύσσουν πλέον κριτική σκέψη. Δεν φιλτράρουν αυτά που βλέπουν. Δεν υπάρχει χρόνος για ουσιαστική επεξεργασία, οπότε όλα μένουν στην επιφάνεια. Και τελικά απομονώνονται ακόμη περισσότερο.

Το διαδίκτυο πολλές φορές τα παθητικοποιεί. Τα παιδιά δεν βιώνουν εμπειρίες, δεν αναλαμβάνουν ευθύνες, γιατί συχνά οι γονείς λειτουργούν ως «γονείς-ελικόπτερο». Κάνουν πράγματα για τα παιδιά, αναλαμβάνουν τις δυσκολίες τους, προσπαθούν να τους τα προσφέρουν όλα εύκολα ώστε να μη στερηθούν ή να μην πιεστούν.

Αυτό, όμως, δεν επιτρέπει στα παιδιά να αναπτύξουν ψυχική ανθεκτικότητα. Επικεντρώνονται μόνο στο «εδώ και τώρα» και δεν έχουν αναπτύξει αφηρημένη σκέψη. Έτσι, όταν βιώνουν ένα πρόβλημα, μπορεί να αισθανθούν ότι τα κατακλύζει.

Σε συνδυασμό με το γεγονός ότι νιώθουν μόνα, μπορεί να βυθιστούν σε δυσκολίες χωρίς να τις μοιραστούν και χωρίς να ζητήσουν βοήθεια».

H κα Μαλανδράκη τονίζει την σημασία του ποιοτικού χρόνου με τα παιδιά: «Είναι πάρα πολύ σημαντικός. Πρέπει με κάθε τρόπο να δημιουργούνται καθημερινές, απλές ρουτίνες που να ανοίγουν την επικοινωνία. Όπως το να φάει η οικογένεια μαζί ή να κάνει κάτι μαζί.

Πολλές φορές ρωτώ τους γονείς αν κάνουν κάτι με τα παιδιά τους απλώς για να χαρούν και να περάσουν όμορφα. Και συνήθως δεν υπάρχει απάντηση, γιατί δεν υπάρχει χρόνος. Ούτε για τους γονείς ούτε για τα παιδιά, έτσι όπως έχει διαμορφωθεί η καθημερινότητα».

Οι Πανελλαδικές εξετάσεις τι ρόλο παίζουν στο άγχος των παιδιών;

Ρωτάμε την κα Μαλανδράκη για τον ρόλο των Πανελλαδικών εξετάσεων στο άγχος των παιδιών: «Δυστυχώς, στη χώρα που ζούμε παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο. Το εκπαιδευτικό σύστημα έχει εγκλωβιστεί στη λογική των Πανελλαδικών. Το σχολείο δεν βιώνεται ως χώρος χαράς ή δημιουργίας, αλλά ως μια προσωρινή στάση μέχρι τις εξετάσεις.

Όλα περιστρέφονται γύρω από αυτές. Όμως μήπως δεν είναι όλα τα παιδιά για αυτό; Μήπως δεν μπορούν όλα να αντέξουν μια τέτοια πίεση; Μήπως βάζουμε υπερβολικά ψηλά τον πήχη;

Τα παιδιά βρίσκονται από το πρωί μέχρι το βράδυ σε δραστηριότητες, μαθήματα και ιδιαίτερα, χωρίς χώρο να νιώσουν, να δημιουργήσουν, να ονειρευτούν ή να σκεφτούν.

Πώς μπορούν οι γονείς να στηρίξουν τα παιδιά 

«Αυτό είναι πολυπαραγοντικό και σχετίζεται άμεσα με τις κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες που ζούμε. Δεν είναι ένα μόνο πράγμα που οδηγεί σε αυτό το αποτέλεσμα.

Χρειάζεται να επαναπροσδιοριστούμε ως γονείς για να μπορέσουμε να επαναπροσδιορίσουμε και τη σχέση μας με τα παιδιά.

Ποια είναι τα πιο συχνά λάθη που κάνουν οι γονείς όταν προσπαθούν να παρακινήσουν τα παιδιά για επιτυχία στις εξετάσεις;

«Τα πιέζουν. Και οι ίδιοι, όμως, ζουν υπό πίεση. Δεν υπάρχει χρόνος για ουσιαστική επικοινωνία. Όλα γίνονται βιαστικά: «κάνε αυτό», «πρέπει να προλάβουμε εκείνο». Υπάρχει συνεχής ένταση και άγχος.

Πολλές φορές, επίσης, οι γονείς προβάλλουν στα παιδιά τις δικές τους προσδοκίες και τα δικά τους ανεκπλήρωτα όνειρα, χωρίς να αφήνουν χώρο στα παιδιά να αναπτύξουν τις δικές τους επιθυμίες, τη δημιουργικότητα και την ελευθερία τους.

Συχνά ακούμε φράσεις όπως: «Πρέπει να διαβάσεις για να περάσεις σε μια καλή σχολή και να βρεις δουλειά». Όμως έτσι σκοτώνουμε τα όνειρα των παιδιών.

Τα παιδιά βλέπουν τους γονείς τους να δουλεύουν ασταμάτητα από το πρωί μέχρι το βράδυ, και αυτό πολλές φορές λειτουργεί αποτρεπτικά. Δεν βλέπουν ένα πρότυπο που να τα εμπνέει.

Οι γονείς οφείλουμε να εμπνέουμε τα παιδιά μέσα από τον τρόπο που εργαζόμαστε, που ζούμε, που επικοινωνούμε και που προσφέρουμε.

Με το διαδίκτυο και την απώλεια αξιών, χάνεται και το παράδειγμα: το να μοιράζεσαι, να επικοινωνείς, να βοηθάς και να ζητάς βοήθεια.

Ο καθένας μένει μόνος στον μικρόκοσμό του.

Πώς επηρεάζει η υπερβολική χρήση των οθονών —του TikTok, του Instagram και γενικότερα των social media— την ψυχική υγεία των παιδιών και των εφήβων;

«Υπάρχει σοβαρό πρόβλημα. Τα πρότυπα που προβάλλονται είναι πολλές φορές λανθασμένα, ο χρόνος έκθεσης είναι τεράστιος και η πληροφορία αλλάζει τόσο γρήγορα, που στο τέλος τα παιδιά δεν θυμούνται ούτε τι έχουν δει.

Δεν προλαβαίνουν να σκεφτούν τι τους άφησε όλο αυτό. Συχνά ρωτώ τα παιδιά: «Τι σου έμαθε αυτό που είδες;»

Πρέπει να μάθουν να σκέφτονται και να φιλτράρουν όσα βλέπουν και ακούνε: τα πρότυπα, τη μουσική, τα μηνύματα που περνούν μέσα από αυτά.

Πολλές φορές είναι σαν να έχουμε αφήσει τα παιδιά μόνα τους μέσα σε μια επικίνδυνη πλατεία όπως η Ομόνοια, χωρίς καμία προστασία. Γιατί μπορεί να ξεκινήσουν βλέποντας κάτι αθώο και τελικά να καταλήξουν σε εντελώς ακατάλληλο περιεχόμενο.

Και όταν ένας γονιός ανησυχεί; ρωτάμε:«Να προσπαθήσει να καταλάβει πώς σκέφτεται και πώς αισθάνεται το παιδί του. Όχι μόνο αν διάβασε ή έφαγε, αλλά πώς πραγματικά νιώθει. Να υπάρχει ειλικρίνεια και επικοινωνία. Και αν χρειάζεται, να ζητήσει βοήθεια από ειδικούς. Η συμβουλευτική είναι πρόληψη.» Γιατί πολλές φορές τα παιδιά δεν φωνάζουν ότι πονάνε. Απλώς σωπαίνουν.

«Οι γονείς πρέπει να εμπλέκονται στη ζωή και στην καθημερινότητα των παιδιών τους και να τους περνούν ένα ξεκάθαρο μήνυμα: “Εγώ είμαι εδώ για ό,τι κι αν συμβεί. Είμαι ανοιχτός να σε ακούσω και διαθέσιμος”», τονίζει η ψυχολόγος του Συμβουλευτικού Σταθμού του Δήμου Χανίων, Κατερίνα Μαλανδράκη.Όχι όμως τυπικά. «Διαθέσιμος ουσιαστικά και ποιοτικά», όπως επισημαίνει.

Γιατί η μεγαλύτερη ανάγκη ενός παιδιού σήμερα δεν είναι μόνο η ασφάλεια ή οι παροχές.

Είναι να νιώθει ότι κάποιος το βλέπει πραγματικά.

Ότι κάποιος θα καταλάβει τη σιωπή του πριν γίνει κραυγή.

Ελένη Φουντουλάκη – zarpanews.gr