Γιατί οι Έλληνες κυκλοφορούν παντού με κρύο καφέ
Από τον φραπέ μέχρι τον freddo espresso, ο κρύος καφές στην Ελλάδα είναι κάτι περισσότερο από μια συνήθεια. Είναι μια μικρή καθημερινή τελετουργία που συνδέεται με την παρέα, την απόλαυση και την αίσθηση ότι ο χρόνος μπορεί να κυλά αργά και χαλαρά.
Από τα ξημερώματα, η Αθήνα είναι σαν ένα ποτήρι καφέ με παγάκια. Στα πεζοδρόμια, στα φανάρια, στα καράβια που φεύγουν για τα νησιά, στα γραφεία, ο ίδιος ήχος: το καλαμάκι που χτυπά στον πάγο. Ο Έλληνας δεν πίνει απλώς κρύο καφέ. Τον έχει μαζί του, παντού.
Ο Αναπληρωτής Καθηγητής Κοινωνιολογίας στο ΕΚΠΑ Παναγής Παναγιωτόπουλος σημειώνει ότι η ιδέα τού «πάμε για καφέ» δεν είναι αποκλειστικά ελληνική. «Είναι ευρωπαϊκή κοινωνικότητα που αναπτύσσεται γύρω από τον καφέ ήδη από τον 18ο αιώνα».
Στην Ελλάδα όμως αυτή η ανάγκη δεν οργανώθηκε γύρω από τον γρήγορο espresso ενός ιταλικού bar, αλλά απέκτησε διάρκεια. «Στην Ελλάδα ο καφές υποκατέστησε το γεύμα ως βασική αφορμή κοινωνικότητας», λέει ο καθηγητής.
Και πράγματι, για δεκαετίες ο φραπέ δεν ήταν απλώς κάτι που έπινε κάποιος. «Οι νεανικές παρέες στις δεκαετίες του ’80, του ’90 και του 2000 δεν συναντιούνταν για να φάνε. Συναντιούνταν για καφέ». Έναν καφέ που μπορούσε να μείνει πάνω στο τραπέζι για ώρες, όσο εξελισσόταν η κουβέντα, το φλερτ, η πολιτική συζήτηση, η βαρεμάρα.
Κρύος καφές: Η γεύση της ευημερίας
Αυτή είναι και η βασική διαφορά του φραπέ από τους άλλους καφέδες. Αν ο ελληνικός καφές συνδέθηκε με την εργασία και την αφύπνιση, ο φραπέ έφερε κάτι τελείως διαφορετικό: την έννοια της απόλαυσης και της ευμάρειας. «Ο φραπέ παραπέμπει σε μια κοινωνία που βγαίνει από τη στέρηση και ανακαλύπτει την ευημερία», λέει ο Π. Παναγιωτόπουλος. Δεν ήταν ποτέ απλώς στιγμιαίος καφές με πάγο, ήταν η αισθητική της μεταπολιτευτικής Ελλάδας.
Ακόμη και ο τρόπος σερβιρίσματος στις πρώτες μεγάλες καφετέριες των ’70 με τις αναπαυτικές ψάθινες πολυθρόνες υποδήλωνε κάτι «πιο high, πιο λουξ», λέει και μας θυμίζει ότι «ο φραπέ αρχικά σερβιριζόταν σε μεγάλα ποτήρια με μεταλλικά στηρίγματα – αυτά που χρησιμοποιούσαν έως τότε για τις γρανίτες». Ο φραπέ αντανακλούσε την αίσθηση ότι η ζωή επιτέλους αποκτά σχόλη και χαλάρωση.
Ένας καφές-σύμβολο
Μπορεί να ανακαλύφθηκε κατά τύχη -το 1957 στη ΔΕΘ, όταν ο υπάλληλος της Nestlé Δημήτριος Βακόνδιος, κατά τη διάρκεια ενός διαλείμματος δεν έβρισκε ζεστό νερό και αποφάσισε να βάλει σε ένα σέικερ καφέ, ζάχαρη και κρύο νερό και να τα χτυπήσει- ωστόσο τίποτα δεν είναι τυχαίο σε αυτόν τον καφέ που αποτέλεσε ελληνικό μύθο.
Όλα τα συστατικά του έχουν έναν συμβολισμό. «Ο αφρός είναι σύμβολο απόλαυσης. Και τα παγάκια παραπέμπουν στην ευεξία αλλά και στον πλούτο. Ίσως γιατί επί δεκαετίες ο πάγος δεν ήταν αυτονόητος. Συνδεόταν με την αφθονία, με το ψυγείο, με την άνεση του σύγχρονου σπιτιού, με μια νέα καταναλωτική κουλτούρα που εμφανιζόταν σταδιακά στην Ελλάδα», εξηγεί ο κ. Παναγιωτόπουλος.
Ο φραπέ δεν ήταν λαϊκό ρόφημα, το αντίθετο μάλιστα. «Ο φραπέ θεωρήθηκε λουξ προϊόν. Όχι ακριβό, αλλά προϊόν ευεξίας. Κι αυτό αποτυπωνόταν ξεκάθαρα ακόμη και στον τρόπο που διαφημιζόταν.
Οι διαφημίσεις του φραπέ στα 80s ήταν οι πιο fancy, οι πιο sexy και οι πιο pop». Ο φραπέ παρουσιαζόταν ως εικόνα καλοκαιρινής απόλαυσης και ανεμελιάς.
